De link tussen de hersenen en het immuunsysteem

Hersenen, hormonen en de verschillende onderdelen van het immuunsysteem werken nauw samen om ervoor te zorgen dat we goed kunnen reageren op uitdagingen, op gevaar.

Het hele lichaam is een functionele eenheid met daarin een aantal belangrijke hoofdfuncties. Doel is om zo lang in leven te blijven zodat we ons kunnen voortplanten en onze kinderen kunnen opvoeden. Hiervoor hebben we energie nodig en systemen die zorgen dat we goed kunnen reageren op gevaar en alle stressoren die onze homeostase (interne balans) kunnen verstoren. Hersenen en hormonen (het neuro endocriene systeem) en het immuunsysteem spelen een belangrijke rol.

Dit betstaat uit een driehoek metabolisme: energie, de allostatische systemen waarmee we reageren op gevaar en uitdagingen uit de omgeving en het immuunsysteem bepalen hoe we functioneren. Alle organen zijn verder bezig het functioneren van deze driehoek met als doel nakomelingen te krijgen, de soort in stand te houden.

Elke uitdaging die groot genoeg is heeft invloed op het functioneren van het hele systeem en alle organen. We noemen dit dan ook een systemische reactie op stress of een wond/infectie.

We spreken van gevaarsignalen als we het hebben over de stressoren, uitdagingen die op ons afkomen.

Gevaar kan een virus of een bacterie zijn, een giftige stof, acuut gevaar, chronische psychosociale stress, te vaak eten, verkeerd eten, te weinig of te veel bewegen, een gedachte, een emotie, eenzaamheid en zelfs stressoren die je meeneemt van vorige generaties.

Soms is er een duidelijk gevaarsignaal zoals een inbreker in je huis, een wond, een infectie, honger, dorst, hitte koude etc. Vaker is er sprake van een optelsom van een aantal stressoren die elk op zich niet echt gevaarlijk zijn.

De optelsom van gevaarsignalen en signalen dat het veilig is bepaald dan wat er gebeurt. Als gevaar domineert hebben we een stress en immuunreactie omdat we beschermt moeten worden. Is er voldoende veiligheid, dan is er rust in deze systemen.

Een voorbeeld om dat duidelijk te maken: als je samen met een paar gidsen gewapend met een geweer door Afrika loopt en je ziet een leeuw, dan overheerst meestal de veiligheid. Ben je verdwaald en loop je alleen en zie je diezelfde leeuw dan zal het een gevaarsignaal zijn.

Zo kun je verschillende gevaarsignalen opheffen door meer veiligheid te introduceren. Bijvoorbeeld optimisme, goede uitleg, sociale structuur, algehele fitheid en spierkracht, sociale status en salaris geven veiligheid. Optimisme is een sterke veiligheidsprikkel. Omgekeerd kan de afwezigheid van veiligheid al een gevaar zijn omdat er altijd wel wat stressoren aanwezig zijn.

Bij aanhoudend gevaar ontstaat er een steeds sterkere systemische reactie. Het immuunsysteem en het stresssysteem staan dan chronisch aan en dat betekent dat er constant energie vrijgemaakt moet worden om deze systemen actief te houden. Dit gaat ten koste van de energie voor spijsvertering, spieren, organen en ook de hersenen.

In de hersenen gaat het immuunsysteem bij aanhoudend gevaar ook aan. Nu is het immuunsysteem in de hersenen wat anders georganiseerd. De standaard immuun cellen en de door deze cellen geproduceerde cytokinen geven veel schade en deze willen we liever niet in de hersenen hebben.

Het eigen immuunsysteem van de hersenen

De hersenen hebben een eigen immuunsysteem. De gliacellen zijn hier belangrijk. We hebben verschillende gliacellen. De astrocyten zorgen voor energie voor de neuronen, opruimen van gebruikte neurotransmitters en na activiteit van een zenuw zorgen ze dat de neutrale uitgangspositie weer hersteld wordt.

De microgliacellen zijn de immuun cellen van de hersenen en zijn een soort macrofagen, macrofagen kan je zien als hongerige cellen die ziekteverwekkers opeten. Ze maken eventuele indringers onschadelijk (normaal wordt door de bloedhersenbarrière dit binnendringen voorkomen), ruimen schade en afvalstoffen op en worden door alle gevaarsignalen geactiveerd. Zo is bijvoorbeeld te zien dat eenzaamheid het immuunsysteem in de prefrontale cortex op eenzelfde manier activeert zoals een virus of bacterie dat zou doen.

Als de microgliacellen geactiveerd worden gaan deze een deel van de energie opeisen en dit gaat dan ten koste van de energie voor de neuronen.

Als er in het lichaam gevaar is bijvoorbeeld door een virus gaat ook het immuunsysteem in de hersenen aan om ons te beschermen. Uiteindelijk is er dan tijdelijk meer energie voor het immuunsysteem en minder voor de hersenen. Het geevolg: je bent moe, wil alleen maar in bed liggen en je kunt je moeilijk concentreren.

Bij chronisch aanwezig gevaar gaat ook steeds een deel van de energie naar het immuunsysteem en dit kan in de loop van de tijd ook klachten geven zoals vermoeidheid, geheugen en concentratieproblemen en gevoel van mist in het hoofd.

Komt er dan nog iets bij bijvoorbeeld een val of een virus of bacterie dan is de impact hier van veel groter als er al chronisch gevaar aanwezig was.

Als het immuunsysteem in de hersenen te lang actief blijft zie je een uitbreiding van de activatie van de microgliacellen en wordt er steeds meer energie aan de hersenen onttrokken. Een proces dat in de loop van de tijd leidt tot eerst minder verbindingen tussen neuronen en later zelf het verdwijnen hiervan.

Dit proces heet neuro-inflammatie.

Risicofactoren voor het ontstaan van neuro-inflammatie zijn:

  • Open darm, parodontitis en een lekke bloed hersenbarrières door bijvoorbeeld gifstoffen
  • Trauma of herhaalde microtrauma
  • Ontstekingen, vaak laaggradig in het lichaam
  • Chronische stress, early life stress, PTSS
  • Voeding, te vaak, te veel suikers, gluten etc
  • Toxines
  • Infecties
  • Hormonale disbalansen

Een aparte categorie zijn pathogenen die door de bloed hersenbarrière heen komen en vaak een sluimerende infectie geven. De Borrelia bacterie die Lyme veroorzaakt lijkt hier een voorbeeld van te zijn net als bijvoorbeeld Covid 19.

Bij bestudering van de hersenen van Alzheimerpatiënten wordt gezien dat de plaques die zo kenmerkend zijn voor dit ziektebeeld vol zitten met resten en sporen van pathogenen.

Het systeem dat ons beschermt tegen het te actief worden van pathogenen in de hersenen en dat ons beschermt tegen gevaar wordt op de lange duur schadelijk voor ons. Maar wat heb je liever? Nu doodgaan door een infectie of op je 75e Alzheimer krijgen?

Door de risicofactoren voor neuro inflammatie goed in kaart te brengen, zorgen voor meer veiligheid dan gevaar, kunnen we door onze leefstijl aan te passen en aanwezige problemen te behandelen zowel preventie als curatief veel doen aan de gezondheid van onze hersenen en daarmee van ons hele systeem.

YBB Visual-2

Krijg toegang tot meer inzichten

Wil jij meer diepgaande inzichten over de werking van jouw brein en hersenprocessen? Schrijf je nu gratis in en krijg toegang tot alle artikelen, podcasts, video’s, playlists en meer.